Aandachtspunten Circular Economy Act

De Europese Commissie werkt aan een Circular Economy Act

Het doel van die Act is om de circulaire manier van werken te verankeren in de Europese economie, vooral voor producten die strategische en kritieke materialen bevatten. Het voornemen van de Commissie is achter deze link te vinden. Vanuit onze ervaring willen wij een aantal ideeën en aandachtspunten meegeven voor de verdere uitwerking. Deze hebben we samengevat in een korte position paper. Daarin leggen we de nadruk op aspecten die ontbreken in de huidige uitwerking, maar nodig zijn om de transitie naar een circulaire economie daadwerkelijk vorm te geven. In onze bijdrage lichten we drie punten uit.

#1. Leg de nadruk op hoogwaardige circulaire principes

De huidige invulling van de Circular Economy Act lijkt de nadruk te leggen op laagwaardige circulaire principes, zoals het organiseren van vraag en aanbod naar secundaire grondstoffen. Wat ons betreft is het essentieel om in de invulling van de Circular Economy Act op een hoger niveau te sturen dan uitsluitend op materiaalniveau. Denk daarbij in ieder geval aan levensduurverlenging en ontwerp-voor-demontage, zoals het verplichten van vervangbaarheid van batterijen in elektrische producten. Dit kan bijvoorbeeld worden uitgewerkt onder de Ecodesign for Sustainable Products (ESPR).

#2. Ontwikkel een exit-strategie voor lineaire producten

Om de omslag naar een circulaire economie te realiseren, is het belangrijk om naast de opbouw van een circulair systeem ook te werken aan de af- en ombouw van lineaire productie. Deze actieve af- en ombouw moet plaatsvinden in vrijwel alle sectoren. Vanwege de vrije interne Europese markt en de grote, internationale producenten, is hier Europese inspanning nodig. Twee voorbeelden van sectoren waar een exit-strategie voor lineaire producten nodig is, zijn duurzame energietechnologieën en kleding. Een voorbeeld op het niveau van lidstaten is het Franse verbod op ultra fast fashion.

#3. Ontwikkel randvoorwaarden voor een inclusieve en succesvolle transitie

De consultatie stelt dat de Circular Economy Act positieve gevolgen zal hebben voor inwoners, waaronder meer werkgelegenheid en betaalbare (circulaire) producten. Dit gaat echter niet vanzelf. In de huidige praktijk zijn circulaire alternatieven vaak duurder, mede door relatief hoge arbeids- en productiekosten en de fiscale voordelen van lineaire producten. Dit vraagt onder meer om aanpassing van fiscale regelgeving en eenduidige richtlijnen voor de omgang met BTW op hergebruikte en tweedehands producten.

Ook bevinden nieuwe, ‘circulaire’ banen zich op dit moment nog vaak in de afval- en recyclingsbranche. In deze sectoren wordt veel met afgedankte producten gewerkt, waardoor deze banen in de praktijk vaak worden gezien als ‘vieze’ banen. Inzetten op technologische innovatie om deze banen aantrekkelijker te maken, is dan ook essentieel om werkgelegenheid aantrekkelijk te houden.

Transitiemechanisme: Europese eenduidigheid én gefaseerde implementatie per lidstaat
De Circular Economy Act biedt wat ons betreft Europa de kans om zich wereldwijd als koploper te positioneren richting de circulaire economie. Omdat Europa vrijwel volledig afhankelijk is van grondstoffen van buiten de EU, is juist deze circulaire agenda een vereiste om op lange termijn een welvarende samenleving en competitieve economie te realiseren.

Tegelijkertijd is het in de huidige politieke dynamiek lastig om vanuit Europa eenduidige, EU-brede stappen te zetten. Niet ieder land heeft hetzelfde tempo in het implementeren van de circulaire economie, of heeft hetzelfde economische vertrekpunt. Met een gefaseerde invoering die past bij de (economische) realiteit van individuele lidstaten, worden koplopende landen aangemoedigd om stappen te zetten en kunnen andere landen hiervan leren.